سیستمهای اطلاعات زمین
یکی از عناصر کلیدی Administration زمین، مدیریت زمین داده های مربوط به آن است. این دادهها میتوانند به صورت دیجیتالی یا آنالوگ باشند، اما تمام record های مرتبط به زمین برای سهولت در ذخیره کردن و بازیابی، در حال تبدیل شدن به فرمت رقومی هستند. از دیدگاه اداره زمین، دادهها مجموعه ای از موجودیتهای خام هستند که ممکن است به صورت عدد یا متن جمع آوری شده باشند؛ برای مثال در دفتر کاری یک نقشه بردار یا به صورت دیجیتالی توسط "data logger" و کامپیوتر. همچنین دادهها ممکن است به صورت گرافیکی مانند نقشه یا تصاویر هوایی نمایش داده شوند. داده زمانی که به نحوی پردازش شود که برای یک شخص تصمیم گیرنده با معنی باشد، به اطلاعات تبدیل شده است. میزان کارایی این اطلاعات بستگی به کیفیت داده و بالاخص میزان به هنگام بودن، صحت، کامل بودن، با مفهوم بودن و قابل درک بودن دادهها دارد. اما داده خوب هم ضرورتاً منجر به اخذ تصمیمات مدیریتی خوب نمیشود، چرا که فاکتورهای دیگری مانند مهارت کاربر نیز دخیل است. اما عکس این مطلب همواره درست است، چرا که داده بی کیفیت تقریباً قطعاً منجر به تصمیم گیری اشتباه میشود.
داده های مرتبط با زمین، به طور فزاینده ای با استفاده از یک سیستم اطلاعات زمینی (LIS) مدیریت میشوند. LIS نیز همانند سایر سیستمهای اطلاعاتی از ترکیب منابع انسانی و فنی به همراه مجموعه ای از فرآیندهای طبقه بندی شده، برای تولید اطلاعات پشتیبان فعالیتهای مدیریتی استفاده میکند.
تکنولوژیهایی که به طور روزافزون پردازش دادهها را به جلو میرانند، عناصر سیستمهای اطلاعات مکان مرجع هستند (GIS). بحثهای زیادی پیرامون GIS وجود داشته است، عده ای آن را به عنوان مجموعه ای از سخت افزار و نرم افزار و داده میپندارند و عده ای دیگر GIS را به عنوان در بر گیرنده مقررات منظمی میدانند که تکنولوژی فقط قسمتی از آن است. در بحث فعلی GIS مطابق با نظریهی اول دیده شده و محدود به دسترسی و جمع آوری داده های مکانی؛ پردازش، ذخیره سازی، نگهداری، بازیابی، آنالیز و توزیع دادهها در نظر گرفته میشود. با مقایسه یک موتور ماشین با GIS، GIS به عنوان موتور ماشین و دادهها به عنوان بنزین میباشند. اما کار کردن در یک سیستم حمل و نقل روند پیچیده تری است.
GIS قادر به پردازش دادهها، تبدیل آنها به محصول (برای مثال نقشه یا جدول) و یا سرویس (پاسخ به Query های خاص) میباشد. هم چنین GIS ممکن است برای تحلیل دادهها در حیطه مکان یا زمان استفاده شود. تمام اشیاء صفاتی دارند که خصوصیات آنها را تشریح میکند. در مورد مالکیت، این صفات ممکن است شامل موقعیت قطعه ملکی، مالک، قیمت و کاربری آن باشد. این دادهها ممکن است شامل روابط با قطعات ملکی مجاور یا قطعاًت ملکیای که به نحوی با آن در ارتباطند باشد. عناصر مکانی داده ممکن است توسط نقطه و خط و چند ضلعی (مجموعه ای از خطوط که یک سطح را نمایش میدهد) بیان شود و به صورتهای زیر قابل نمایش است:
• هندسی : که در آن صفات اشیاء به یک چهارچوب دقیق مکانی مثل سیستم مختصات کارتزین یا سلولهای شبکه مرجع داده میشود.
• کارتوگرافی : که در آن اطلاعات گرافیکی، جنرالیزه و علامت گذاری شدهاند.
• توپولوژیکی : که در آن موقعیت نسبی و روابط غیر متریک عناصر داده های مختلف به تصویر کشیده میشود، مثلاً یک عارضه در کدام سمت خط وجود دارد.
GIS قادر به انجام آنالیزهای پیچیده دادهها و آشکارسازی الگوهایی است که به روشهای دیگر قابل کشف نیست. تا کنون این کاربردهای تکنولوژی تأثیر بزرگی در کاداستر نداشته است، زیرا اولویت روی ذخیره سازی و بازیابی دادهها بوده است تا آنالیز دادهها. کاربردهای بالقوه GIS بسیار زیاد است، ولی فقط اخیراً تلاشهایی برای استفاده از تکنولوژی به عنوان مثال برای ارزش گذاری املاک صورت پذیرفته است.
در حالی که GIS به صورت محدود در قالب تکنولوژی کامپیوتر تعریف شده است، عنوان سیستمهای مدیریت زمین به کار گرفته میشود که نه تنها تکنولوژی را تحت پوشش قرار میدهد، بلکه کاربردها و چهارچوب سازمانیای که تکنولوژی داخل آن اعمال میشود را نیز شامل میشود. به طور خاص، LIS درگیر اطلاعات جزئی ذخیره شده در سطح محلی است که بتوان این اطلاعات را در نقشه های بزرگ مقیاس تصویر کرد. LIS زیرمجموعه ای از سیستمهای اطلاعات کلی میباشد.
LIS ممکن است طوری طراحی شود که یک کاربرد خاص داشته و یا چند منظوره باشد. بعضی از LIS ها برای پشتیبانی طراحیهای استراتژیک به کار میروند که در آنها هدف اصلی تعیین اهداف یک سازمان و منابعی که برای رسیدن به این اهداف لازم است، میباشد. برخی دیگر برای کنترل مدیریتی است که در مورد استفاده بهینه منابع برای رسیدن به اهداف سازمان است. بعضی دیگر نیز برای کنترل عملیاتی طراحی شدهاند تا عملیات خاصی به صورت موثر و کارا انجام پذیرد. هر نیازی، معیارهای خاصی را دیکته میکند تا معین کند که چه اطلاعاتی نیاز است و بنابراین سیستم اطلاعاتی باید به چه فرمی باشد.
حداقل چهار نوع سیستم اطلاعاتی زمین موجود است :
1- سیستمهای مرتبط به محیط زیست، به ویژه مواردی که مربوط به خاک، زمین شناسی، منابع آب، پوشش گیاهی و حیات وحش میباشد. این موارد به طور اخص به مدیریت زمین روستایی مربوط میشود.
2- سیستمهای مرتبط به زیر ساختارها، که بیشتر بر روی ساختارهای تأسیسات و مهندسی تمرکز دارد. مثل سرویسهای زیرزمینی و لوله کشی. این موارد به طور اخص در محیطهای شهری اهمیت دارند.
3- سیستمهای مرتبط با کاداستر، که حقوق زمین، محدودیتهای طراحی و ارزش گذاری زمین را ثبت میکند. این موارد در تمام مناطق زمین، مخصوصاً جاهایی که بازار زمین وجود دارد، پیاده میشود.
4- سیستمهای اقتصادی-اجتماعی، که داده های census , statistical را با هم ترکیب میکند.
کاربر های اطلاعات زمینی :
داخل هر سیستم اطلاعات زمینی انواع مختلفی از دادهها وجود دارند که ممکن است ثبت شوند و همچنین فعالیتهای زیادی وجود دارد که روی دادهها ممکن است انجام گیرد. از دید مدیریت زمین، مهمترین سیستمها، آنهایی هستند که بر روی قطعه کاداستری تمرکز دارند. اینها شامل یک کاداستر چند منظوره بوده که نمونهی خاصی از سیستمهای مدیریت زمین است. در حالی که برخی کاداستر ها بر مالکیت یا قیمت تاکید میکنند، کاداستر چند منظوره داده های گسترده تری از یک قطعه را داراست.
سیستمهای اطلاعات زمینی مورد نیاز طیف وسیعی از کاربران از آژانسها در تمام رده های دولتی توسط مالکان فعلی یا آینده تا وکلا، نقشه برداران، ارزش گذاران، مدیران املاک و مستغلات و خرده فروشان است. مثالهایی از استفادهها و کاربران داده های قطعه مبنا در جدول 8.1 نمایش داده شده است.
بسیاری از عناصر داده های زمینی بر اساس قطعه است و در تئوری میتواند توسط یک موسسه مثل cadastral authority جمع آوری و تلفیق شود. در بسیاری از کشورها، به علت اینکه دادهها به طور سنتی، جداگانه و توسط موسسات مختلفی جمع آوری شدهاند، جمع آوری دادهها به صورت متمرکز عملی نیست. امروزه با استفاده از شبکه کامپیوتری، این امکان وجود دارد که این دادهها به صورت کلی و یکپارچه به هم متصل باشد. آنچه به "hub system" معروف است شامل فایلهای جداگانه برای هر گروه داده میباشند که با استفاده از یک عدد مرجع یکتا (UPRN) برای شناسایی هر قطعه زمین یا دارایی به همدیگر متصل هستند. مثالهایی از UPRN شامل آدرس پستی کد شده یا شماره مرجع کاداستری میباشد. با این حساب، تمام اطلاعات یک قطعه به جای این که توسط استعلام از سازمانهای مختلف جمع آوری شود، میتواند در یک رکورد، نگهداری شود.
قسمتی از مزایای به کار گیری چنین سیستمی فنی است، چرا که یک سیستم خیلی بزرگ، مشکلات مدیریت داده های خاص خود را تولید میکند. قسمت دیگر مدیریتی است، به این صورت که متخصصین یک بخش به عنوان مثال متخصصین قیمت گذاری یا اسکان عموم، میتوانند موظف به جمع آوری، تلفیق و به روز رسانی دادهها در همان بخش باشند، بدون این که در بخشهای دیگر سیستم دخالت کنند. این امر، به مدیر اطلاعات زمینی این امکان را میدهد که نقش یک هماهنگ کننده کلی را بدون داشتن هیچ گونه مسئولیتی برای تک تک دادهها، داشته باشد.
با فراهم سازی ترتیبات مناسب سازمانی، یک متصدی میتواند مسئولیت جمع آوری و هم آهنگ کردن تمام اطلاعات قطعه مبنا را همان طور که در مورد Service New Brunswick توضیح داده شد بر عهده بگیرد. در چندین کشور که قبلاً کاداستر آنها بر اساس داده های مالی یا داده های کاربری زمین بوده است، متصدی کاداستر وظایفش را به نحوی گسترش میدهد که داده های اضافی را جمع آوری کرده تا بتواند کاداستر جامعتری را بسازد. این روش، امکان وجود استاندارد ثابتتری را در کیفیت دادهها برآورده میکند و در تئوری میتواند از بروز دوباره کاری بین متصدیان مختلف جلوگیری کند. در صورتی که یک موسسه متصدی باشد، کنترل کیفیت ساده تر میشود، ولی در صورتی که موسسه به میزان کافی تأمین منابع نشود، دوباره کاری به وجود خواهد آمد، وقتی که کاربران از سرویس موجود رضایت نداشته باشند. زمانی که دادهها به شکل مورد نیاز کاربران یا به سهولت قابل دسترسی نباشد، کاربران پایگاه داده خودشان آن را ایجاد خواهند کرد، به طوری که متناسب با نیازهای خودشان باشد. علاوه بر آن، اگر این کاربران پایگاه داده های خود را به صورت سنتی گرد آوری کرده باشند، نسبت به تغییر روششان و سپردن برخی از مسئولیتشان به موسسه متمرکز، بی میل خواهند شد.
هر سیستم کاداسترچند منظوره باید اطلاعات مورد رضایت کاربر را تولید کند. بدین منظور باید میان اطلاعات ضروری که برای طراحی و مدیریت فوری زمین لازم میباشد و همچنین اطلاعاتی که ممکن است در آینده مفید باشند ولی در حال حاضر دانستن آنها ضرورتی ندارد، تمایز قائل بود. لیست عوارض و اطلاعاتی که ممکن است در میان سیستم اطلاعات زمینی قرار گیرد، نا محدود است.
ایجاد یک آرشیو داده بدون در نظر گرفتن اهداف و پروژه های کوتاه مدت میتواند در آینده بسیار ارزشمند باشد. البته باید توجه داشت که تخمین هزینه و مزایای این روش مشکل است. در دوره حکومت کمونیستی در شرق و اروپای مرکزی بسیاری از جزئیات دادهها ثبت شد که به صورت عمومی از آنها استفاده میشد؛ برای مثال جهت تولید اطلاعات آماری. همان طور که مشاهده شد در اینجا نیازی به ذخیره سازی داده های خام نداریم. در طرف دیگر، هنگامی که مالکیت یک شخص بر منطقه حاکم بود، بسیاری از بخشهای دادهها که مربوط به مالکیت خصوصی بود، در آرشیوهای تاریخی ذخیره شد که پنجاه سال بعد به علت بازیابی الگوهای پیشین مالکیت زمین به عنوان بخشی از روند غرامت گیری ارزش بی حد و حصری یافت.
تستی مهم برای تعیین اینکه، آیا مجموعه داده ای خاص وارد سیستم شود، این است که آیا کاربران سیستم آمادگی پرداخت هزینهی جمع آوری، ذخیره سازی و به هنگام سازی داده را دارند یا نه. تعریف قیمت بازار برای دادهها به راحتی انجام نمیگیرد، به ویژه زمانی که مربوط به اطلاعات دولتی باشد. تمایز میان چیزی که امروز با ارزش میباشد و جیزی که ممکن است در آینده مفید واقع شود، همیشه مشخص نیست.
اولین کسانی که ذینفع سیستم اطلاعات زمینی قرار میگیرند parastatal bodies ,state هستند. این سازمانها هم تولید کننده و هم استفاده کننده از این سیستم هستند و ممکن است در کشمکش بازار قرار نگیرند. بدون شک هر چه استفاده از اطلاعات موجود بیشتر شود، منفعت بیشتری حاصل خواهد شد و توجیه هزینهها نیز آسانتر خواهد بود. از طرف دیگر، بعضی اطلاعات ممکن است به ندرت استفاده شود، ولی ارزش ذخیره کردن را داشته باشد تا هنگام نیز خیلی سریع بازیابی شوند. برای مثال در مورد یک فاجعهی زیست محیطی مثل سیلهای عظیم یا جایی که اورژانس محلی مانند تصادف قطارها یا هواپیماها رخ داده است.
در بسیاری از کشورها سرمایه گذاری در زمینه تکنولوژی اطلاعات، به سمت نیازهای داخلی هر موسسه برای مدیریت بهتر منابع خود رفته است. در حقیقت، رایانه ای کردن الزاماً باعث بهبود کارایی نمیشود، چرا که هیچ مزیتی در رایانه ای کردن خطاها و اشتباهات گذشته نیست. هر چه رایانه ای کردن به عنوان یک کاتالیزور عمل میکند که باعث بهبود روشهای موجود میشود و اغلب منجر به منفعتهای خارجی توسط سرویس دهی بهتر برای عموم شده است.
در بسیاری از موارد، پیشرفت بیشتر مقید به مسائل سازمانی بوده است تا به مسائل فنی. در بعضی کشورها، به ویژه کشورهای مستمندتر، زیر ساختارهای مخابراتی قادر به پشتیبانی شبکه بین مکانهای مختلف نمیباشد و در نتیجه از به اشتراک گذاری دادهها و کار کردن به طور جمعی جلوگیری میکند. این کشورها معمولاً کمبود منابع مالی و مقدار زیادی نیروی کار دارند. در شرایطی که تبادلات خارجی کم و نیروی کار به وفور و ارزان است، اولویت اقتصادی و اجتماعی استخدام تا حد امکان و جلوگیری از حرکت به سوی رایانه ای کردن است.
کاربردهای اینترنت :
از دهه 80، ایستگاه های کاری با کارایی بالا که توسط شبکه های محلی و معماری رایانه ای خادم-مخدوم مرتبط هستند، قسمت عمده ای از زیر ساختارهای فنی برای administration زمین برای شروع به ساختن شبکه های اطلاعات زمینی قطعه مبنا را فراهم کرده است. مثالهای اخیر از تلاشهایی برای ایجاد شبکه های قضایی را میتوان در استرالیا و کانادا یافت. اکثر اولین پروژه های شبکه کردن تقریباً فقط بر فراهم کردن دسترسی به پایگاه های داده امن روی شبکه های محلی یا گسترده از طریق شبکه های محلی مستقیم با سرویسهای مرتبط به هم یا استفاده از مودمهای پرسرعت تمرکز کردند. علیالخصوص از اواخر سال 93، مدل جایگزینی برای مشخص کردن نیازهای دسترسی، نمایش و توزیع داده های زمینی به وجود آمد. این روش از اینترنت و نرم افزارهای GUI طراحی شده به طور ترکیبی برای دسترسی به شبکهی جهانی وب استفاده میکند.
افزایش سریع محبوبیت اینترنت باعث افزایش علاقهمندی به اینترنت به منظور توزیع داده های زمین شده است. صدها و هزارها سایت تحت وب از معرفی آن در 1993 شروع به کار کرد و این رشد به طور نمایی افزایش مییابد. با ترکیب سایتهای تحت وب با نرم افزارهای مرورگر که GUI های پیشرفته دارند، وب یکی از روشهای اصلی ارتباطات شده است.
استان New Brunswick کانادا از اولین مثالها برای Administration زمین تحت اینترنت میباشد. در آگوست 1996 Service New Brunswick (SNB)، یکی از اولین سیستمهای تجاری ثبت زمین به صورت On-line را به کار گرفت؛ سرویسی که دسترسی استانی با دسترسی گسترده به مجموعه داده های تجمیع شده زمین را فراهم میکرد. این سرویس به Real Property Information Internet Service (RPIIS) مشهور است و امکان دسترسی به اطلاعات قطعه مبنا و non-confidential که در سایت اینترنتی SNB با رمز محافظت میشود را به مخدومها میدهد. این سرویس امکان مرور و نمایش نقشه و اطلاعات مربوط به نقشه را تحت اینترنت فراهم میکند. کاربران این سرویس ممکن است یک property را با مشخص کردن ویژگی متنی یا گرافیکی مثل نام محل یا سیستم مختصات جستجو کنند. این نرم افزار به کاربران امکان مشاهده و query گرفتن از نقشه و خصوصیات آن، انتخاب لایه های نمایش، انجام تحلیل نقطه در چندضلعی و تعداد بسیار زیادی از عملکرد های GIS را میدهد.
در حالی که کاربردهای اولیه تحت وب متمرکز به query گرفتن و مرور بود، پتانسیل واقعی administration زمین در زمینهی تجارت الکترونیک (نقل و انتقالات آنی و به روز کردن رکورد های متنی و گرافیکی) و افزایش مشارکت شهری در روندهای تصمیم سازی عمومی است.
هزینهها و مزایای رایانه ای نمودن سیستمهای اطلاعات زمینی:
اگرچه کاربرد کامپیوتر به طور ضمنی در تمام بحثهای گذشته بود، بسیاری از پیشرفتهای سیستم مدیریت زمینی موجود بیشتر بستگی به سازماندهی و مدیریت خوب دارند تا به رایانه ای کردن آنها.
مزایای اصلی رایانه ای کردن سیستم اطلاعات زمینی شامل موارد زیر میشود:
• فشرده سازی فیزیکی دادهها، بنابراین فضای ذخیره کمتری مورد نیاز است و دادهها با سرعت بیشتری جابجا میشوند و در نتیجه سرعت دسترسی به دادهها نیز افزایش پیدا میکند.
• امکانات بهتر برای کار با دادهها که امکان آنالیزهای موثر تر و کاراتر را فراهم میکند.
• ترکیب داده های گرافیکی و توصیفی در یک مجموعه از کاربردها که درک را برای کاربرها آسانتر میکند.
• ترکیب پایگاه دادهها به طوری که مجموعه داده های مختلف میتواند با هم ترکیب و تحلیل شود تا اطلاعات جدیدی تولید کند.
همان طور که تکنولوژی اطلاعات پیچیده تر میشود، فرصتهای بیشتری برای استفاده از دادهها فراهم میشود که اغلب موجب افزودن مقدار به مجموعه داده های اولیه میشود. این امر موجب انجام تلاشهایی در مدیریت اطلاعات زمین، فراهم شدن دادهها در مناطق وسیعتر، با جزئیات و اعتماد پذیری بیشتری شده است. همان طور که نیازهای کارایی افزایش مییابد، به طور اجتناب ناپذیری هزینهی فراهم کردن سرویس هم افزایش مییابد. هر چند، مزایا خیلی نسبت به هزینهها سنگینی میکند.
کمی کردن هزینهها و مزایا کار دشواری است، چرا که بستگی به زمان دارد. در هر لحظه ممکن است یک یا چند نسل جدید تکنولوژی در آزمایشگاهها وقتی رشد بازار از محصولات فعلی فراتر رود، منتظر عرضه باشد. زمانی که این اتفاق افتاد، قیمت رایانهها و نرم افزار های قدیمی به شدت کاهش مییابد و فروشندهها دیگر آنها را پشتیبانی نمیکنند. طی سالهای اخیر قیمت تولیدات سخت افزاری و نرم افزاری به میزان قابل توجهی کاهش پیدا کرده است، در حالی که تکنولوژی نسبت به دههی گذشته اعتماد پذیر تر شده است. هر چند مزایای آن با افزایش تقاضای کاربران برای سرعت بیشتر، پردازش اطلاعات پیچیده تر و قابلیت کار کردن با حجم بیشتری از دادهها cancel out شده است.
اگرچه بعضی تخمینهای هزینه امکان پذیر است، برای مثال در هزینه کلی بودجه مملکتی که در تخصیص بودجه آمده است، مشخص کردن سود سختتر است. سود از مشخص، ثبت و تحلیل کردن داده های مرتبط با زمین تخمین زده میشود که مثالهای آن در جدول 8-3 نمایش داده شده است.
تلاشهای بسیار زیادی برای برآورد هزینه و سود در اقتصاد انجام شده است، ولی موفقیتهای چندانی به دست نیاوردهاند و مطالعات خیلی محدودی پس از پیاده سازی انجام گرفته است که مشخص شود که آیا پیش بینیها درست بوده یا خیر. بنابراین هم اکنون بعضی از تصمیم گیرندهها، ترجیح میدهند تا سرمایه گذاری در تکنولوژی اطلاعات را بر اساس"value for money" انجام دهند.
این فرایندی است که بیشتر ذاتی است تا علمی، اما میتواند به کسانی که باید هزینهها را بنویسند یا تصویب تا به نتیجه ای که مناسب خود است برسند کمک کند. هر هزینه و سود بدون در نظر گرفتن ملموس بودن آنها، لیست میشود. هنگامی که داده های ملموس در دسترس است، ارقام در ترازنامه وارد میشوند. هزینه یک کارمند در یک ساعت (به علاوه مخارج کلی) حدود 500/1 ام حقوق سالیانه اوست. بنابراین کار یک شخص با حقوق 20000 دلار در سال باید 40 دلار در یک ساعت ارزش داشته باشد، تا حقوق آن کارمند و همچنین مخارج گرمایش، نور و اجارهی محل کار تأمین شود. حال، سود با ضرب زمان صرفه جویی شده در دستمزد به دست میآید. بنابراین با صرفه جویی 5 ساعت کار برای شخصی با درآمد سالانه 20000 دلار، سود 200 دلار حاصل میشود. جایی که فقط ممکن است ارزش را با استفاده از پول تخمین زد، (برای مثال سود محافظت از یک محل با بهره برداری علمی خاص که در قالب پول برآورد میشود)، مقدار وارد شده باید مبلغی باشد که مردم احساس راحتی کنند. (برای مثال 5000 دلار آمریکا در سال)
به طور کلی هزینهها را باید بیشتر و سود را کمتر از مقدار تخمین زده شده، در نظر گرفت. سپس تمام ارقام با هم جمع میشوند و اگر باز هم سود از هزینه بیشتر بود، تصمیم برای سرمایه گذاری با حداقل، اعتماد کمی توجیه میشود.
پرداخت پول برای دادهها:
زمانی که تصمیم به سرمایه گذاری در یک سیستم مدیریت اطلاعات زمین بهبود داده شده شد، باید پول سرمایه گذاری فراهم شود. این پول ممکن است به صورت بخشش، وام یا از منابع داخلی باشد. در مورد آژانسهای دولتی، ممکن است پول مالیات دهندگان فراهم شود، که به طور فزاینده ای دولتها انتظار دارند سرمایه گذاریشان از طریق مبالغ دریافتی بازگردد. قیمت گذاری کالاها و سرویسهای اطلاعاتی علیالخصوص برای دولتها به علت نداشتن تجربه بازار مشکل است. بعضی از عواملی که بر روی سیاست مطالبه پول تأثیر میگذارند عبارتند از:
• وجود ملزومات قانونی برای مطالبه پول
• وجود سیاستها و عملیاتی برای بازگرداندن هزینهها
• کاربردهای مفهوم کالای اجتماعی و سود عمومی
• اهداف تجاری برای آژانسهای مشارکت کننده
• سیاست دولت در بازگرداندن هزینه و اصل پرداخت-کاربرها
• سیاست آزادی اطلاعات
• استفاده از آنچه دادهها برای آن تولید شدهاند
قیمت گذاری ممکن است بر اساس هزینه های تولید، market tolerance و یا صرفه جویی برای کاربر انجام گیرد. در تئوری، باید این امکان وجود داشته باشد که بتوان هزینه هر داده را مشخص کرد، چرا که توانایی تبعیض قائل شدن بعضی آژانسها بین انواع مختلف دادهها و فعالیتها ممکن است این امر را خیلی دشوار کند. مشکل دیگر این است که با وجود دانستن هزینه تولید برای مثال یک طرح کاداستری، هنوز برای تخمین زدن منصفانه قیمت فروش نیاز به دانستن تعداد کاربران این محصول است. تخمین هزینهی گرفتن کپیهای اضافی آسان است، اما هزینهی داده ای که در نقشه است باید تقسیم بر تعداد نقشه های تولید شده گردد.
بسیاری از محصولات در سطحی قیمت گذاری میشوند که بازار کشش آن را داشته باشد. این روش در مورد زمین و اطلاعات مالکیتی ممکن است به نفع ثروتمندان باعث تبعیض شود، چرا که آنها بیشتر تمایل به پرداخت پول برای دسترسی به دادهها نسبت به بقیهی جامعه دارند. به طور مشابه وقتی این مشکل پیش میآید که خریدن محصول از اینکه کاربران بالقوه خودشان دادهها را جمع آوری کنند، یا اینکه ریسک تصمیم گیری بدون اطلاعات ضروری بپذیرند، کمتر است.
پول گرفتن برای دادهها متفاوت از اجناس فیزیکی است زیرا اطلاعات:
• مورد مصرف قرار نمیگیرند. هرچقدر از نام Washington DC استفاده میشود، این کلمه کهنه نمیشود، در حالی که با به کار بردن هر شیء فیزیکی پس از مدتی از بین خواهد رفت و دیگر نمیتوان از آن استفاده کرد.
• قابل انتقال نمیباشد. چرا که اطلاعاتی که شخص A به شخص B میدهد، میتواند به شخص C فروخته شود و هم چنان شخص A آن را داشته باشد.
• غیر قابل تقسیم میباشد، زیرا تقسیم، مفهوم آن را تغییر میدهد. در مورد Washington DC، بیش از یک Washington وجود دارد، در حالی که DC با توجه به متن میتواند معانی بسیاری داشته باشد. لذا، جدا کردن اسم، معنی آن را تغییر میدهد.
برعکس با ترکیب مجموعه دادهها مفاهیم جدیدی خلق میشود. کلمه white کاربردهای زیادی دارد وکلمه house انواع مختلفی از سازهها را توصیف میکند، اما ترکیب دو کلمه whitehouse را تشکیل میدهد که برای افراد بسیاری معنی خیلی خاصی میدهد.
• با افزایش استفاده، ارزش آن افزوده میشود. زیرا هر چه اطلاعات بیشتر مورد استفاده قرار گیرند، مردم بیشتر نفع میبرند.
• به آسانی قابل کپی کردن میباشد. کپی کردن موتور یک ماشین بسیار پیچیده تر از کپی گرفتن از یک متن میباشد.
افزایش استفاده از مدلهای توزیع دادهها تحت اینترنت، احتمالاً باعث تغییر روش بسیاری از کاربران موجود (و حتی گروه های بزرگی از مشتریان جدید) در تحویل داده های زمین از روش bulk-ordering به روش تراکنش-مبنا شده است. تجربیات اولیه سرویس ماهی و آتش سوزی در آمریکا نشان میدهد که فراهم کردن دسترسی اینترنتی به مجموعه داده های دیجیتالی به شدت باعث افزایش تعداد تقاضا برای این محصولات هم از طریق مشتریان معمول و هم کسانی که به طور اتفاقی و با انگیزه ای خاص دنبال این اطلاعات هستند شده است. تجربیات مشابهی توسط SNB با سرویس تحت وب خود، حاکی از همین افزایش علاقهمندی مشتری است.
چنین تجربیاتی نشان میدهد که:
دسترسی بهتر موجب وسیعتر شدن کاربرد مجموعه داده های مورد نظر است. اما فلسفه های قیمت گذاری داده های موجود و ساختارهای اخذ پول – که اغلب بر اساس فایل یا تخفیف بر مبنای حجم است- ممکن است برای چنین محیطی که کاربران میخواهند قبل از انتخاب منطقه مورد نظر که ممکن است قسمت کوچکی از یک فایل یا قسمتی از ترکیب چند فایل باشد، اطلاعات را مرور کنند، مناسب نباشد.
افزایش علاقه به فعالیتهای تحت اینترنت باعث افزایش نگرانیها به چشم انداز داشتهها و نداشته های اطلاعات میشود. آمار کنونی نشان میدهد که اکثریت جامعه کاربران آنلاین متخصصان جوان و فنی هستند. در حالی که این وضعیت کم کم رو به تغییر است، بسیاری از کاربران فعلی رکوردهای سنتی کاغذی و نقشهها ممکن است بی اطلاع یا مرعوب از گسترش در دسترس بودن و استفاده از محصولات داده های آنلاین باشند.
این وضعیت در حوزه های قضایی کمتر توسعه یافته شدیدتر است که در آنها رکورد های administrarion زمین و نقشه های املاک، یا منابع کمی دارد و یا در دسترس عموم قرار نمیگیرد. با وجود این، دسترسی به داده های مکانی در این کشورها در حال رشد بوده و بسیاری از سازمانهای کمک رسان بینالمللی و شرکتهای خصوصی به غنیتر شدن این منابع کمک مینمایند. اما این امور در کشورهایی که سطح سواد پایین است، رایانه های کمی موجود میباشد و زیر ساختارهای ارتباطی و نیرو غیر قابل اطمینان است، کمتر مورد استفاده قرار میگیرد. هیچ راه حل ساده و سریعی برای این مشکل وجود ندارد اما اگر پشتیبانهای منابع دولتی و خصوصی به تولید داده های پیش بینی شده در فرمهای الکترونیک و کاغذی ادامه دهند، فاصلهی تکنولوژی و کاربرد تکنولوژی بین کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه نه تنها کم نخواهد شد، بلکه بیشتر نیز خواهد شد.
حقوق مالکیت معنوی در اطلاعات زمین و ملک
رایانه ای کردن کمک کرد تا حق تکثیر ایجاد شود، چرا که گرفتن کپیهای متعدد از هر متن یا گرافیک در فرم رقومی بسیار ساده و کم هزینه است. زمانی که ماشین چاپ اختراع شد، حق تکثیر نیز جهت محافظتی از چاپ گر به جای مؤلف به وجود آمد. فقط در چند سال اخیر حقوق مالکیت مؤلف، تجاوز به حریم خصوصی و مسئولیت در قبال محصول از در دسترس بودن وسیع اطلاعات به وجود آمد.
حق تکثیر، حق مالکیت است که در کارهای خلاقانه مثل ادبیات، نمایشنامه، موسیقی، نقاشی و مجسمه سازی وجود دارد. این حق برای محافظت از انتفاع تولید کنندگان دادهها طراحی شده است. قانون حق تکثیر میتواند به بسیاری از انواع اطلاعات زمین و ملک شامل نقشهها و جداول اعمال شود. در اتحادیه اروپا، قوانین جدیدی برای پشتیبانی از محافظت از دادهها در پایگاه های داده وضع شده است، چرا که در قوانین پیشین فقط از نحوهی استفاده از دادهها محافظت میشد، نه از خود دادهها.
حق تکثیر به تولید کنندگان دادهها این امکان را میدهد تا از سرمایه خود محافظت کنند. در این قوانین، تکثیر یعنی دوباره ساختن اثر در هر فرم که شامل ذخیرهی اثر به هر طریقی در وسایل الکترونیکی میشود. این قوانین دادهها و تألیف اثر دیگران، هم چنین برنامه های رایانه ای، کپی کردن سه بعدی و هر گونه برداشت از اثر اصلی که شامل کپیهای کوتاه مدت که برای کارهای دیگر هستند نیز میشود.
سرمایه گذاری عظیمی در تولید نقشه های کاداستری و توپوگرافیکی و همچنین در جمع آوری و ذخیره سازی داده های مربوط به زمین، انجام شده است. با وجود فشار بر روی مؤسسات دولتی به منظور بازگرداندن هزینهها، مؤسسات دولتی بی شک در پی حفاظت از سرمایه گذاریشان از طریق حق تکثیر خواهند بود. بحثی وجود دارد که چون هزینهی جمع آوری دادهها از طریق پول مالیات دهندگان تأمین میشود، دادهها باید به صورت رایگان یا نهایتاً به هزینه نگهداری برای دسترسی داده، برای عموم قابل دسترس باشد. نظری مغایر با بحث قبلی وجود دارد و آن هم اینکه هزینه نگهداری سیستم باید توسط کاربران فعلی پرداخت شود. فشارهای نباید در جهت جبران نمودن سرمایه گذاریهای گذشته باشد، بلکه باید برای نگهداری و بهبود کیفیت و حجم دادهها کنونی مورد استفاده قرار گیرد. بنابراین سرمایه گذاری باید محافظت شود و هزینهها نیز از طریق حق تکثیر برگردانده شود.
در عمل، اجرای حق تکثیر مشکل است. از دید فنی، هر زمانی که یک کاربر، یک نقشهی چاپ شدهی کاغذی را استفاده میکند، هیچ کپیای صورت نگرفته است، ولی بر عکس برای استفاده از یک نقشه دیجیتالی، مجبور به کپی کردن دادهها از دیسک کامپیوتری و تبدیل آن به فرمت عکس و نمایش آن بر روی صفحه نمایشگر است. بنابراین هر بار که یک نقشه دیجیتالی به نمایش در میآید، یک کپی گرفته شده است، ولی زمانی که یک نقشهی کاغذی مثلاً از روی میز یا روی طبقه برداشته میشود، هیچ گونه کپی صورت نگرفته است. در نتیجه پویا بودن اجرای حق تکثیر، فراهم کنندگان داده های رقومی را به سمت اجاره دادن دادهها، به جای فروش آنها برده است. بدین ترتیب حقی برای استفاده از داده ایجاد میشود و هزینهی حق تکثیر بر اساس استفاده کاربر برآورد میشود. در عمل، حق تکثیر به جای حق مالکیت، به حق استفاده تبدیل میشود.
دیگر قوانین مالکیت معنوی که ممکن است بر روی اطلاعات مربوط به زمین تاثیر گذار باشد شامل قوانین حفاظت از داده است که جهت محافظت از حریم خصوصی اشخاص طراحی شده است. تحت این قوانین شهروندان حق دارند که بدانند چه دادههایی از آنها نگهداری میشود. تعریف داده های شخصی وسیع است و شامل انواع دادههایی که مربوط به شخص است، میشود. بنابراین، این واقعیت که یک خانه متعلق به یک فرد خاصی است یک قسمتی از اطلاعات شخصی است که استفاده از آن هنگام جمع آوری آن باید مشخص میشده است. استفاده از دادهها باید ثبت شود و افراد باید از چگونگی استفاده از این دادهها مطلع باشند. مانند حق تکثیر، اعمال این قانون نیز اغلب مشکل است اما تولید کنندگان دادهها، ریسک پیگرد قانونی را در صورت عمل نکردن به این قوانین میپذیرند.
تمام کشورها این قوانین را ندارند، برای مثال کشورهای کمونیستی سابق که هم اکنون قصد ورود به اتحادیه اروپا را دارند، مجبور شدهاند که قوانین خود را با اتحادیه اروپا هم سو نمایند.
علی دهقانی تفتی